Cúng động thổ là nghi thức “xin phép Thổ Địa” để khởi công xây dựng từ nhà ở đến công trình lớn. Đây là một trong những nghi thức lâu đời của người Việt nói riêng và người châu Á nói chung. Người ta tin rằng, Thổ Địa là vị thần cai quản đất đai, vì thế, khi có sự tác động đến đất, như đào móng, xây nhà… thì phải có lễ cúng.

Lễ cúng động thổ vừa là lời xin phép, vừa là lời khẩn cầu để sự việc được êm xuôi, suôn sẻ. Nên người Việt thường thực hiện nghi thức này một cách trang trọng, cầu kỳ với sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Nguồn gốc của nghi thức cúng động thổ trước khi xây nhà

Cúng động thổ bắt nguồn từ nền văn hóa Trung Hoa xưa, từ năm 113 Trước Công Nguyên, dưới thời Vũ Hán Đế trị vì. Theo dòng lịch sử, nghi lễ này được người Hoa truyền bá tới người Việt và duy trì đến tận ngày nay.

Lễ động thổ hay còn gọi là lễ cúng Thổ Địa, là lễ cúng để xin phép cho gia chủ động đất xây dựng nhà cửa. Thậm chí, các công trình lớn như cao ốc, tòa nhà lớn… cũng phải thực hiện lễ cúng động thổ.

Giống như việc xin giấy phép xây dựng theo pháp luật, lễ cúng này chính là để “xin phép xây dựng” theo đường tâm linh. Người ta thực hiện cúng động thổ để xin phép Thổ Địa cho xây dựng. Đồng thời để cầu mong Thổ Địa giúp quá trình xây dựng thuận lợi, suôn sẻ.

lễ cúng động thổ

Ý nghĩa lễ cúng động thổ về mặt duy tâm và phong thủy

Bên cạnh nguồn gốc văn hóa, truyền thống của lễ cúng động thổ, thì nghi lễ này còn mang ý nghĩa duy tâm và phong thủy sâu sắc. Người Việt ta quan niệm rằng: Đất đai là nơi trú ngụ của những vong linh. Nên khi có sự thay đổi, động chạm đến đất đai, người còn sống cần phải hành lễ để “mời” những vong linh đó chuyển đi nơi khác.

Còn xét theo khía cạnh phong thủy, cúng động thổ là bước đầu để khai thông, kích hoạt nguồn năng lượng của mảnh đất. Nhờ đó giúp gia chủ sống tại mảnh đất đó nhận được nhiều điều may mắn, an vui. Và quá trình xây dựng cũng được suôn sẻ, thuận lợi.

Những món lễ vật cúng động thổ cần chuẩn bị

Tùy theo phong tục và đặc điểm văn hóa từng vùng miền, mỗi nơi sẽ có một kiểu bày trí mâm lễ vật cúng động thổ khác nhau. Tuy nhiên, về cơ bản thì mâm đồ lễ cúng động thổ cần có hai phần. Đó là phần đồ mặn và phần đồ chay. 

Phần đồ cúng mặn

Trên mâm cúng động thổ, đồ cúng mặn cũng tương tự như các mâm lễ thông thường khác. Các món đồ cúng động thổ (lễ mặn) gồm:

  • Một miếng thịt lợn luộc, thường là thịt vai hoặc thịt ba chỉ. Miếng thịt phải luộc vừa để đảm bảo vừa đẹp, vừa chín tới, vừa thơm. Chú ý nhặt sạch lông trên bì để thể hiện sự tôn kính với thần linh.
  • Một con gà trống luộc. Tốt nhất nên chọn gà trống tơ, có mào đẹp, sau khi luộc gà được sắp theo dáng cánh tiên.
  • Một đĩa xôi hoặc một cái bánh chưng.
  • Ba quả trứng gà luộc.
  • Năm cái oản đỏ.
  • Năm bộ lễ tiền vàng.
  • Một chén muối.
  • Một chén gạo.
  • Một bao thuốc.
  • Một chai rượu trắng.
  • Một gói chè khô.

Phần cúng chay – mâm ngũ quả

Còn phần chay, chính là phần hoa quả, trái cây thì sẽ gồm 5 loại quả. 5 loại trái cây cúng động thổ phải là 5 loại trái cây có hình tròn hoặc mềm, ngọt. Bởi trái cây hình tròn và mềm, ngọt sẽ mang ý nghĩa đủ đầy, sung túc. Cụ thể như sau:

  • Một nải chuối. Theo phong thủy, chuối tượng trưng cho hành Mộc. Thức quả này mang ý nghĩa ổn định, bền vững.
  • Một quả bưới. Bưởi là loại trái cây tượng trưng cho hành Kim. Đây cũng chính là loại quả mang ý nghĩa sung túc. 
  • Ba đến năm quả hồng đỏ hoặc quả màu đỏ. Quả màu đỏ tượng trưng cho hành Hỏa. Người ta tin rằng quả màu đỏ sẽ mang lại may mắn.
  • Ba đến năm quả lê trắng hoặc quả màu trắng. Màu trắng tượng trưng cho hành Thủy, với ý nghĩa đem lại thuận lợi.
  • Mận tím, hồng xiêm (sapoche) hoặc các loại quả có màu tím, màu sậm. Màu sắc sậm rõ của những loại quả này tượng trưng cho hành Thổ, mang ý nghĩa cho sự phát triển.

Những món đồ cúng phụ nhưng cần phải có đủ

Ngoài phần hoa quả trái cây, phần cúng chay còn gồm những món sau:

  • Ba miếng trầu cau được têm cẩn thận. Kèm với đó là năm lá trầu và năm quả cau tươi.
  • Một lọ hoa hồng bảy bông. 
  • Một bộ quần áo vàng mã của Quan Thần Linh. Cùng với phụ kiện gồm mũ, hia. Lưu ý tất cả các món đồ đều có màu đỏ. Cùng với đó là một thanh kiếm trắng đi kèm.

Lễ vật cúng động thổ gồm những gì sẽ phụ thuộc vào văn hóa từng vùng. Nhưng về cơ bản thì những món lễ vật trên là những món lễ vật bắt buộc phải có. Với những gia chủ có điều kiện hoặc lễ động thổ những công trình lớn, đồ lễ sẽ phức tạp hơn. Người ta sẽ thêm những món có giá trị lớn. Ví dụ như đầu bò, đầu heo…

Các bước thực hiện lễ cúng động thổ

Sau khi chuẩn bị hoàn tất mâm lễ cúng, chủ tế hoặc thầy cúng sẽ là người thực hiện lễ cúng. Đối với các công trình xây dựng nhà ở, người thực hiện nghi thức này cũng có thể chính là chủ nhà. 

Các bước cúng lễ động thổ diễn ra như sau:

Bước 1: Chọn ngày giờ tổ chức lễ động thổ

Mỗi ngày đều có vận hung – vận cát riêng tương ứng với bản đồ sao và sự vận động của trời đất. Nên khi muốn làm lễ động thổ, gia chủ cần chọn ngày giờ hoàng đạo. Khi đó, đất trời hài hòa, ngày giờ phù hợp với tuổi, mệnh của gia chủ. Có như vậy thì mọi sự mới đạt được hanh thông.

Để chọn được ngày giờ tổ chức lễ động thổ, gia chủ nên tìm các thầy xem tuổi. Nếu gia chủ không hợp tuổi động thổ, có thể chọn người hợp tuổi và hợp mệnh của gia chủ để thay thế.

Bước 2: Chuẩn bị mâm đồ cúng động thổ

Sau khi chọn ngày chọn người rồi đến bước sắp xếp mâm cúng động thổ. Những đồ lễ đã được chuẩn bị xong thì gia chủ sẽ trực tiếp sắp xếp mâm cúng theo sự chỉ dẫn của thầy cúng.

Đa phần khi lễ động thổ sẽ mời thầy đến giúp. Nên lúc này gia chủ là người đứng bên hỗ trợ cho thầy tổ chức nghi lễ thuận lợi. Tuy nhiên, vẫn có những chủ nhà có đủ kinh nghiệm và thời gian để tự cúng động thổ.

Điều này cũng rất nên làm. Việc tự cúng động thổ sẽ càng giúp nghi lễ trang trọng hơn. Đồng thời thể hiện trọn vẹn tâm ý thành kính của gia chủ hơn.

Bước 3: Thực hiện bài cúng động thổ làm nhà

Với cách cúng động thổ xây nhà, mâm lễ cúng động thổ sẽ được đặt ở vị trí giữa khu đất muốn động thổ.

Tiếp đó, gia chủ thắp 2 chiếc đèn cầy đã chuẩn bị sẵn ở hai bên. Đốt nhang 7 nén nếu gia chủ là nam, 9 nén nếu gia chủ là nữ. Sau khi thắp nhang xong thì người chủ trì bắt đầu đọc bài văn khấn cúng động thổ.

Bài văn khấn kết thúc cũng là lúc gia chủ sẽ là người cầm cuốc bổ nhát đầu tiên lên mảnh đất. Ngay sau đó, thợ xây nhà sẽ dùng cuốc đào từ nhát cuốc của gia chủ đã thực hiện trước đó mà khởi công.

Bài khấn cúng động thổ

Để lễ cúng động thổ được chuẩn chỉ, trong trường hợp gia chủ tự hành lễ thì nên in bài cúng động thổ xây nhà để đọc. Bạn có thể tham khảo văn cúng động thổ như sau: 

Phần mở đầu

Nam mô A Di Đà Phật! (x3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần. Con kính lạy Quan Đương niên. Con kính lạy các Tôn phần bản xứ.

Tín chủ (chúng) con là … (Tên người làm lễ). Ngụ tại … (Địa chỉ nhà).

Phần khấn cầu

Hôm nay là ngày … tháng … năm … tín chủ con thành tâm sắm lễ, quả cau lá trầu, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương, dâng lên trước án, có lời thưa rằng: Hôm nay tín chủ con khởi tạo … (làm việc gì thì điền việc ấy) ngôi đương cơ trụ trạch để làm nơi cư ngụ cho gia đình con cháu. Nay chọn được ngày lành tháng tốt, kính cáo chư vị linh thần, cúi mong soi xét và cho phép được động thổ.

Tín chủ con lòng thành lễ vật dâng lên trước án thành tâm kính mời: ngài Kim Niên Đường Thái tuế chí đức Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài định phúc Táo quân, các ngài Địa chúa Long Mạch Tôn thần và tất cả các vị Thần linh cai quản trong khu vực này.

Cúi xin các Ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, độ cho chúng con được vạn sự tốt lành, công việc hanh thông, Chủ thợ được bình an, ngày tháng hưởng phần lợi lạc, âm phù dương trợ, sở cầu như ý, sở nguyện tòng tâm. Tín chủ lại xin phổ cáo với các vị Tiền chủ, Hậu chủ và các vị Hương linh, cô hồn y thảo phụ mộc, phảng phất quanh khu vực này, xin mời các vị tới đây thụ hưởng vật, phù trì tín chủ, cũng như chủ thợ đôi bên khiến cho an lạc, công việc chóng thành, muôn sự như ý.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật! (x3 lần)

Những điều cần phải lưu ý khi thực hiện nghi lễ 

Cúng động thổ là nghi lễ quan trọng. Bởi vậy, khi thực hiện nghi lễ này cần chú ý những vấn đề sau:

  • Về mặt trang phục hình thức: Những ai tham gia nghi lễ cúng trang phục yêu cầu phải chỉnh tề, đoan trang không váy ngắn, áo cộc hay ăn mặc hở hang khi cúng.
  • Vái bốn phương khi thắp hương.
  • Khi khấn phải quay mặt về mâm lễ để khấn và khấn thành tâm, chữ khi khấn đọc rõ ràng.
  • Lựa chọn người sao cho không bị phạm vào năm Kim Lâu và Hoàng Ốc.

lễ động thổ công trình lớn

Nếu bạn sắp khởi công xây nhà, thì chắc chắn những thông tin chính xác trong bài chia sẻ trên sẽ giúp bạn chuẩn bị mọi thứ thật chu đáo. Thực hiện nghi lễ cúng động thổ là một trong những bước đầu tiên khi làm nhà. 

Bởi vậy, bạn cần nắm rõ cách thực hiện, như vậy sẽ tiện sắp xếp thời gian hoặc tiện sắp xếp phương án cúng bái phù hợp.

>>> Có thể bạn quan tâm: Cúng thần Tài ngày rằm hãy nhớ 5 vấn đề cơ bản này!

Nguyệt Thu – Content Writer.